Noteren tijdens de therapiesessie, een onderwerp waar voor mijn gevoel heel weinig over te vinden is. Ook tijdens mijn opleiding Psychologie én tijdens het eerste jaar van de integratieve therapie-opleiding die ik volgde, kwam dit onderwerp weinig of niet aan bod. Nochtans vind ik het een belangrijk topic, aangezien het toch veel invloed kan hebben op de therapie. Ik denk dat er veel verschillen zijn tussen psychologen of therapeuten onderling. Sommigen noteren helemaal niets, anderen alleen enkele kernwoorden, nog anderen hele notitieblokken vol. Ikzelf hoor bij die laatste groep, en daar ben ik eigenlijk niet zo trots op. Ik merk dat het vele noteren tijdens de gesprekken een gewoonte is die ik moeilijk durf doorbreken. De notities zijn een houvast die me op een bepaalde manier een gevoel van veiligheid of controle geven. Maar ik denk dat er zeker ook nadelen aan verbonden zijn. Ik vind het wel fijn om hier eens over te reflecteren en dit met jullie te delen. Ik ben ook heel benieuwd hoe jullie dit aanpakken en hoe jullie hier naar kijken!

Hoe werk ik met notities?

Ik noteer zelf redelijk veel tijdens de gesprekken, zeker aan het begin van de therapie. Het hangt ook af van cliënt tot cliënt en moment tot moment. Tijdens een eerste gesprek schrijf ik toch gemiddeld een tiental bladzijden vol. Ik moet er wel bij zeggen dat ik nogal groot schrijf en zeker niet elk lijntje benut. Ik noteer vooral zoveel mogelijk letterlijk wat de cliënt zegt. Ik merk dat ik vaak bijna de volledige zin probeer te noteren, terwijl ik die eigenlijk korter zou kunnen samenvatten. Maar aangezien ik goed bij het gesprek wil blijven, noteer ik onmiddellijk terwijl de cliënt aan het vertellen is, en dus noteer ik de zin van begin tot einde (natuurlijk laat ik hier en daar een woord weg). Anders zou ik even moeten afwachten tot de essentie van wat de cliënt wil zeggen naar voor komt voordat ik iets kan noteren, en ik ben bang dat ik dan altijd wat achter zou zijn in het verhaal en meer bezig zou zijn met wat ik moet noteren dan met luisteren. Nu gebeurt het als een soort van automatisme. Maar ik denk dat het vooral een gewoonte is die zo gegroeid is, al op mijn stage deed ik het zo.

Voordat ik aan een sessie begin lees ik altijd mijn notities van de vorige sessie eens na. Terwijl duid ik dan ‘de belangrijkste dingen’ (meestal veel te veel) aan met een markeerstift en maak ik eventueel nog wat aantekeningen (vaak met een rode balpen om het onderscheid te maken tussen notities en aantekeningen achteraf). Ik duid dingen aan zodat ik, wanneer ik later nog eens door mijn notities blader, veel sneller de belangrijkste dingen zie staan.

Waarom wil ik alles opschrijven?

Ik vraag me de laatste tijd ook af wat maakt dat ik die nood heb om steeds zoveel te noteren. Het lijkt vooral een gewoonte die me houvast geeft. Ik merk dat het schrijven me deels helpt om met mijn aandacht goed bij het gesprek te blijven. Maar daarnaast schrijf ik vooral omdat ik bang ben om belangrijke dingen te vergeten. Ik wil mijn werk goed doen en mijn cliënten zeker niet tekort doen. Ik wil mijn cliënt dus zeker niet het gevoel geven dat ik de dingen die hij verteld heeft vergeten ben. Daarnaast heb ik het idee dat ik toch een bepaalde ‘analyse’ moet maken van mijn cliënt, in de zin van zoeken naar verbanden, oorzaken,… Dan helpt het soms om achteraf dingen nog eens te kunnen nalezen. Want misschien zijn er wel dingen die in eerste instantie minder belangrijk leken, maar die ik achteraf toch kan linken als ik de notities teruglees.

Ik ben ook vaak bang dat ik zou vergeten waarover we het tijdens de laatste sessie gehad hebben, en dat vind ik niet zo professioneel overkomen. Bovendien zou ik dan misschien niet weten hoe ik de sessie best kan starten of waar ik op moet verderbouwen. Daarnaast hecht ik veel belang aan de woorden die de cliënt gebruikt en vind ik het fijn om die nadien te kunnen teruglezen of teruggeven.

Er zijn dus wel een aantal redenen waarom ik graag notities maak, maar het gaat vooral om angsten die ik onder controle probeer te krijgen, vanuit de drive om mijn werk goed te willen doen. Als ik dit nu zo voor mezelf neerschrijf, vind ik het wat belachelijk van mezelf dat ik zoveel opschrijf en dan ook nog eens aanduid. Bovendien heb ik het idee dat ervaren therapeuten, zeker binnen de cliëntgerichte stroming, niet (zoveel) noteren tijdens een therapiesessie. Maar goed, misschien ben ik weer te streng voor mezelf, want op zich werkt dit zo wel al enkele jaren voor mij.

Wel merk ik dat ik minder begin te schrijven als cliënten al langere tijd bij mij komen. Dan heb ik vaak het gevoel dat ik de cliënt al goed genoeg ken en alle belangrijke info al genoteerd heb en daarop kan terugvallen indien nodig, en dan durf ik het noteren meer loslaten en dat geeft me wel een fijn gevoel.

Hoe ervaren cliënten het?

Ik vraag eigenlijk geen toestemming om notities te maken aan mijn cliënten, maar benoem soms wel dat ik notities maak om goed mee te zijn met hun verhaal, zodat ik het nog eens kan nalezen en ik het zeker niet vergeet tegen de volgende sessie. De meeste cliënten vinden dat heel normaal. Als ik zie dat cliënten het toch wat vreemd vinden of ik het gevoel heb dat ze wat wantrouwig zijn, probeer ik goed uit te leggen wat ik noteer, waarom ik dat doe en hoe ik het bewaar. Ik zeg dan ook dat als ze liever hebben dat ik bepaalde dingen niet noteer, ze dat gerust mogen aangeven.

Maar cliënten maken daar eigenlijk zelden een probleem van. Integendeel, ik hoor vaker cliënten ‘klagen’ dat hun vorige therapeut of psycholoog niets noteerde. ‘Die luisterde maar en schreef niets op.’ Cliënten maken zich dan soms zorgen dat hun therapeut hun verhaal niet zal onthouden of hebben het gevoel dat het hem/haar niet echt interesseert. Ik denk dat het er ook van afhangt hoe interactief de therapeut dan is. Als iemand niets opschrijft en dan ook weinig zegt, kan ik me voorstellen dat je als cliënt weleens het gevoel kan krijgen dat je even goed tegen een muur of robot kan praten.

Als ik terugdenk aan de supervisoren en leertherapeuten waar ik zelf geweest ben, moet ik eigenlijk al goed nadenken om me te herinneren of zij notities maakten. Zo belangrijk moet het dus niet geweest zijn voor mij als cliënt. De meesten hadden wel papier bij zich en schreven af en toe iets op. Dat heeft me eigenlijk nooit gestoord en ik heb me denk ik nooit afgevraagd wat ze opschreven. Ik was daar niet zo mee bezig denk ik. Misschien ook omdat ik het zelf gewoon ben om notities te maken. Maar de cliëntgerichte leertherapeute bij wie ik nu ga, schrijft niet tijdens onze gesprekken. Ik vind het wel fijn dat ze een rustige, luisterende houding aanneemt en veel in interactie met mij gaat op het moment zelf. Ik vraag me soms wel af of ze dan nadien dingen noteert. Ik merk dat ze zich goed herinnert waarover onze vorige gesprekken gingen en dat ze de meeste dingen die ik vertel onthoudt, dus dat is het belangrijkste voor mij.

Wat zijn de nadelen van veel noteren?

Ondanks dat het nu al een hele tijd een gewoonte van mij is om veel te noteren, begin ik steeds meer in vraag te stellen of dit wel nodig of goed is. Ik denk dat er zeker ook nadelen aan verbonden zijn. Op momenten merk ik dat het noteren het luisteren in de weg staat. Meestal ben ik wel goed mee, maar als ik niet kan volgen met noteren betrap ik mezelf erop dat ik aan het denken ben wat ik nog wilde noteren terwijl de cliënt al verder aan het vertellen is.

Daarnaast merk ik dat ik minder snel reageer of in interactie ga met mijn cliënt wanneer ik veel aan het noteren ben. Daardoor komen we soms in een bepaalde interactie terecht waarbij mijn cliënt maar vertelt en vertelt en ik maar noteer en dus een vrij passieve houding aanneem. Vooral bij cliënten die uit zichzelf veel vertellen is dat een valkuil denk ik. Bij andere cliënten is er dan wel weer meer interactie en dialoog. Maar dat heeft misschien niet alleen met het noteren te maken, maar eerder met het feit dat ik het soms lastig vindt om mijn cliënten te onderbreken. Ik denk wel dat het schrijven ervoor zorgt dat ik nog minder geneigd ben om te onderbreken of te zorgen dat ik meer deelneem aan het gesprek.

Doordat ik veel noteer denk ik dat cliënten het idee kunnen krijgen dat zij ‘verslag moeten komen uitbrengen’ over hun leven of problemen, en dat ik het allemaal opschrijf en dan ga uitzoeken wat een gepaste oplossing is. Het is natuurlijk wel zo dat ik achteraf mijn notities nog eens nalees en op zoek ga naar verbanden of nadenk over wat we nog kunnen doen of bespreken tijdens de therapie. Maar ik wil mijn cliënten niet het gevoel geven dat ik het allemaal zal oplossen voor hen of hele analyses maak van hun persoonlijkheid of situatie.

Hoe zou ik hiermee willen omgaan?

Ik zou in de toekomst graag wat minder noteren en die gewoonte of ‘controledrang’ meer willen kunnen loslaten. Ik die manier hoop ik nog meer aanwezig te kunnen zijn bij mijn cliënt en het gesprek en meer hier en nu in interactie te gaan met mijn cliënt. Woorden onmiddellijk teruggeven, onmiddellijk ergens op doorvragen of bij blijven stilaan… In plaats van het eerst te noteren en er dan pas achteraf op terug te komen. Het volledig loslaten van noteren wil ik op dit moment niet, want ik vind het wel fijn om achteraf toch iets te kunnen nalezen en zie het ook als mijn verantwoordelijkheid om goed mee te zijn. Maar misschien heb ik genoeg aan het noteren van enkele kernwoorden tijdens het gesprek, en kan ik eventueel na de sessie kort de essentie neerschrijven.

Wat ik ook steeds meer doe, is samen met de cliënt dingen noteren. Ofwel geef ik de cliënt dan een blad om bepaalde dingen op te noteren, zoals bijvoorbeeld eigenschappen van zichzelf (rond zelfbeeld), een (creatief) overzicht van welke thema’s er allemaal spelen, zijn verschillende subpersoonlijkheden of ‘stukken’… Soms leg ik ook zelf een blad op de tafel tussen ons en noteer ik daar dingen op, zodat de cliënt mee kan kijken en lezen. Of we maken bijvoorbeeld een levenslijn waar we dingen op noteren.

Ik blijf het belangrijk vinden om de cliënt zijn proces goed te kunnen begeleiden en dus goed op de hoogte te zijn van de thema’s en patronen die spelen. Maar daarnaast vind ik ook dat het aan de cliënt is om zich bewust te zijn van wat er speelt en waarover hij het in de therapie wil hebben. Indien dat niet het geval is is het misschien eerder mijn taak om de cliënt te helpen om dit bij zichzelf te exploreren, eerder dan dat ik het voor de cliënt ga invullen op basis van de notities die ik gemaakt heb. Op die manier wordt de cliënt ook actiever in het therapieproces.

Bovendien denk ik dat ik er meer op mag vertrouwen dat de essentie uiteindelijk wel duidelijk wordt eens ik de cliënt langer ken, en dat de herinneringen aan de vorige gesprekken wel weer bovenkomen eens we het gesprek gestart zijn. En dat het dus misschien niet nodig is om hier vat op proberen te krijgen en daarmee extra druk of verantwoordelijkheid bij mezelf te leggen.

Ik ben heel benieuwd hoe jij dit aanpakt en hoe jij naar dit onderwerp kijkt. Laat maar weten in een reactie hieronder!