“Het is tijd om af te ronden”

Iets waar ik het moeilijk mee heb in mijn werk als psychologe, is grenzen stellen. Dat uit zich op verschillende manieren. Ik ben me er bewust van en toch gebeurt het elke keer weer. Vaak komt dat omdat ik bang ben mijn cliënten teleur te stellen. 

Mijn grootste probleem met grenzen stellen is het op tijd afronden van de gesprekken. Ik voorzie altijd sessies van één uur, maar vaak duren ze tien tot soms wel twintig minuten langer. Zelden is dat omdat ik de tijd uit het oog verloren ben. Er staat een klokje in mijn zicht waar ik regelmatig een blik op werp. Daarnaast heb ik een soort intuïtieve klok ontwikkeld, die meestal redelijk accuraat aanvoelt wanneer het uur bijna om is. 

De tijd heb ik dus meestal goed in de gaten. Vanaf ongeveer een kwartier voor eindtijd begin ik al te denken aan afronden. Ik zie dat ik nog een kwartier heb en denk: ‘Oké, het is ver tijd om af te ronden’. Maar ik zeg niets. ‘Ik zal nog even wachten, ik laat mijn cliënt dit verhaal nog even afmaken. We hebben nog even tijd.’ Vijf minuten later denk ik opnieuw: ‘Oké Kim, nu wordt het echt tijd, zeg nú iets waarmee je aangeeft dat we bijna moeten afronden’. Maar dan komt er tegelijk een andere stem opduiken: ‘Je cliënt heeft nog recht op tien minuten! Je moet hem/haar nu nog niet onderbreken, dat is onbeleefd. Wacht geduldig tot het gesprek even stilvalt’. Maar bij een aantal cliënten valt het gesprek zelden stil. Ik besef donders goed dat ik vroeg of laat zal moeten onderbreken om af te ronden, maar toch stel ik het steeds uit. 

Vaak gebeurt het bij zo’n cliënt die kan blijven vertellen, dingen die wel interessant zijn, maar ook niet zo levensbelangrijk of diepgaand dat ze per se nú nog verteld moeten worden. Dan word ik ongeduldig omdat ik wil afronden, en eerlijk gezegd ben ik dan vaak al wat minder geconcentreerd aan het luisteren omdat ik vooral zit te denken over wanneer ik eindelijk zou onderbreken en wat ik dan zou zeggen. Ik besef dan ten volle dat het weinig zinvol is om hiermee door te gaan, en toch… toch vind ik het moeilijk om te onderbreken, om mijn grens te stellen, om te zeggen dat de tijd erop zit. Ik wil mijn cliënt niet het gevoel geven dat zijn verhaal niet belangrijk is, dat ik niet geïnteresseerd ben.

Soms is het niet mijn cliënt die maar blijft vertellen, maar ben ik het zelf die de tijd rekt. Als ik het gevoel heb dat we net goed op weg zijn en ik het gesprek zelf heel boeiend vind, vind ik het niet erg om iets langer door te gaan. ‘Ik voorzie toch telkens 15 minuten speling tussen twee cliënten, dus ik heb wel wat extra tijd’. Tijd die eigenlijk bedoeld is om mijn notities van de volgende cliënt door te nemen, om mijn hoofd even leeg te maken, om eens naar de wc te gaan of iets te eten…

Andere keren rek ik de tijd niet omdat ik het gesprek zo boeiend vind, maar omdat ik het gevoel heb dat ik niet genoeg geboden heb tijdens het gesprek. Ik ben bang dat mijn cliënt het gesprek niet de moeite waard vond, dat die geen ‘waar voor zijn geld’ gekregen heeft, en dus wil ik dat compenseren door het gesprek langer te laten duren, in de hoop toch nog ‘genoeg waarde te bieden’.

Vaker dan dat ik met plezier het gesprek een beetje verleng, vind ik het vervelend dat het uitloopt en wil ik eigenlijk graag op tijd afronden. Omdat ik dat kwartiertje tussendoor goed kan gebruiken, omdat ik niet telkens langer wil werken dan waar ik voor betaald word, omdat ik vind dat er grenzen moeten zijn en het voor iedereen duidelijker is als die gerespecteerd worden zoals afgesproken.

Wanneer het mijn laatste cliënt is of ik meer dan een kwartier speling heb, vind ik het al helemaal moeilijk om stop te zeggen. ‘Je hebt toch tijd, dus waarom zou je die persoon niet nog wat meer tijd geven? Doe toch niet zo moeilijk over die tien of twintig minuutjes! Wat zou je anders met die tijd doen dat zo nuttig is?’. Daar is mijn strenge kritische stem weer. Ik denk dan dat ik mijn cliënt er een plezier mee doe, dat mijn cliënt tevreden zal zijn over mijn ‘service’ als die wat meer ‘waar voor zijn geld’ krijgt. Dat mijn cliënten misschien ook niet zullen begrijpen waarom ik per se op tijd wil afronden als er nadien toch niemand meer komt. Terwijl ze er waarschijnlijk helemaal niet zo mee bezig zijn, dat zij niet zo op de tijd letten als ik. Waarschijnlijk zullen ze wel begrijpen dat ik ook op tijd wil stoppen met werken. Sommigen zullen zich misschien net schuldig voelen wanneer ze telkens over de tijd gaan, terwijl het eigenlijk mijn verantwoordelijkheid is om op tijd af te ronden. Dat zeg ik ook altijd wanneer een cliënt zich excuseert.

En toch moet ik eerlijk toegeven dat het me soms stoort wanneer een cliënt zich niet excuseert als we (weer) een langere sessie gehad hebben. Zeker wanneer die zelf maar bleef doorgaan, ondanks dat ik al voorzichtig had aangegeven dat het tijd is. Dan heb ik soms het gevoel dat de cliënt mijn grenzen niet respecteert, en dat vind ik vervelend aangezien ik net zo mijn best doe, onder andere door extra tijd uit te rekken. Zelf houd ik als cliënt wel rekening met de tijd, en probeer ik mijn verhaal af te ronden als de tijd erop zit. Maar dat is misschien net omdat ik weet dat ik het als psycholoog ook niet fijn vind.

Natuurlijk worden cliënten het op de duur gewoon dat sessies langer duren. Niet iedereen zal er zo bewust mee bezig zijn, maar ze zullen wel aanvoelen dat het niet erg is als het wat uitloopt. En wat opvallend is: bij cliënten bij wie de sessies vaak uitlopen, voel ik me na een tijdje ‘verplicht’ om de sessies te laten uitlopen. ‘Want ze zijn het nu zo gewoon, als ik hen dan eens minder tijd geef, zullen ze zich misschien tekort gedaan voelen.’ 

Af en toe lukt het me wel om perfect na een uur af te ronden. Dan ben ik trots dat ik mijn grens goed bewaakt heb. Maar al snel wordt dat trotse gevoel vergezeld door een schuldgevoel. ‘Oei, gaan ze nu denken dat ik een geldwolf ben? Dat ik heel de tijd op de klok heb zitten kijken om hen op tijd buiten te krijgen, zodat ik geen vijf minuten langer hoef te werken? Dat hun verhaal me niet interesseert?’ Ik wil mijn cliënten niet teleurstellen. Ik wil niet dat ze het gevoel hebben dat ik niet met plezier naar hen luister, dat ik snel van hen af wil, dat ik geen vijf minuutjes extra tijd voor hen wil uitrekken. Ik wil niet dat ze denken dat ik het enkel voor het geld doe, dat ik na een uur mijn geld verdiend heb en dat het me dan niet meer kan schelen. Ik wil hen het gevoel geven dat wat ze vertellen belangrijk is, dat ik oprecht geïnteresseerd ben in hen. 

Ik ben me er van bewust dat dit een probleem is dat ik moet aanpakken. Ik probeer er soms echt op te letten, maar toch blijft het moeilijk. Het hangt zo erg samen met de angst om mijn cliënten tekort te doen, mijn tekort aan zelfvertrouwen in mijn werk, én met mijn respect en liefde voor mijn cliënten. Maar ik voel dat ik daardoor over mijn grenzen ga, en dat komt mijn cliënten uiteindelijk niet te goede. Integendeel. Op de duur ga ik me misschien aan hen irriteren, of is de balans tussen geven en nemen voor mij zo uit evenwicht dat ik het niet meer volhoud. En dus moet ik eraan werken, voor mezelf én voor mijn cliënten!

Af en toe bespreek ik het met mijn cliënten, en dat helpt wel. Dan zeg ik dat afronden niet mijn sterkste kant is maar dat ik er wel op wil letten, omdat ik voel dat ik die pauze tussendoor echt wel nodig heb, bijvoorbeeld. Dat maakt het soms makkelijker om dan effectief af te ronden, en dan gaan clienten er misschien ook meer rekening mee houden. Natuurlijk is het uiteindelijk mijn taak en verantwoordelijkheid als therapeut om de tijd te bewaken en effectief af te ronden. Of de cliënt daar ook een verantwoordelijkheid in heeft, vind ik een moeilijke kwestie. Als die echt steeds doorgaat gaat terwijl je al verschillende keren duidelijk hebt aangegeven dat het tijd is, vind ik wel dat je je cliënt hierop mag aanspreken. Maar er is vooral bij mezelf nog veel werk aan de winkel

Hoe zit het bij jou? Lopen jouw gesprekken ook vaak uit, of kan je goed op tijd afronden? Hoe pak jij het afronden aan en hoe ga jij ermee om als het niet lukt?

5 reacties

  1. Evelyne

    30 juli 2019 at 13:02

    Mijn allereerste cliënt was een man die behoorlijk wat monologen kon afsteken. Hij maakte steeds een dagboekje van zijn dagen/weken en als we mekaar bijvoorbeeld eens 2-3 weken niet gezien hadden, geraakte zijn verhaal niet klaar op 60 minuten. Het gesprek liep dan ook steeds behoorlijk uit, tot wel 30 minuten soms. Omdat hij mijn eerste en enige cliënt was op dit moment nam ik dat er met plezier bij. Maar eens mijn praktijk zich uitbreidde was het voor mij niet meer mogelijk dit bol te werken. Ik heb dit eens met hem besproken en gezegd dat hij gerust anderhalf uur sessie kan krijgen, mits hij dit op voorhand vraagt en natuurlijk hier ook voor betaalt. Ik voelde me eerst ook even schuldig maar als we onze grenzen niet stellen doen we eigenlijk ook niet aan zelfzorg. Wat net belangrijk is voor een psycholoog.

  2. M.

    30 juli 2019 at 14:10

    Hoi Kim,

    Ik vind je artikels altijd zeer interessant. Het klokje van mijn psychologe staat altijd op haar bureau waardoor we beiden zicht hebben op de tijd. En soms kondigt ze het einde al wat aan op voorhand: ‘ik zie dat we nog 5 minuutjes hebben, was er nog iets wat je vandaag graag kwijt wil?’ Op die manier weer ik dat ik mijn verhaal bijna moet afronden of vertel ik nog heel kort iets anders waar we dan de volgende keer op terug kunnen komen.
    Ik denk dat je je werk heel goed doet, ookal ben je soms heel onzeker. Het is knap dat je dat over jezelf weet en ermee aan de slag gaat.

    Groetjes,
    M.

  3. Rebecca

    30 juli 2019 at 16:02

    Zeer herkenbaar maar sinds ik zelf kleine kinderen heb, merk ik dat ik kordater ben in het afronden. Omdat ik op tijd wil kunnen stoppen voor hen en als je na al uw gesprekken uw administratie nog moet doen of het neerschrijven van je gesprek, dan kost dat toch langer. Maar het lukt me ook nog niet altijd hoor! Misschien jezelf wat krapper in tijd eens zetten zodat je wel echt moet gaan afronden en zien hoe dat voelt? Ik vind het zelf als cliënt zijnde in supervisie bijvoorbeeld vervelend als het langer duurt dan ik verwacht, ik heb vaak ook nog andere dingen die ik wil doen en dat lukt dan niet meer. Dat hou ik ook altijd in mijn achterhoofd, het is voor iedereen anders he. Maar ik vind het heel mooi dat je hier zo eerlijk over schrijft!!!!

  4. Katrijn

    30 juli 2019 at 17:54

    Heey Kim,

    Het afronden was voor mij vroeger ook zoeken. Wat je schrijft is heel herkenbaar. Wat mij helpt is aangeven vanaf de intake dat een gesprek 50 minuten duurt en de laatste 10 minuten voorzien wordt om het gesprek rustig af te ronden, een nieuwe afspraak te plannen en af te rekenen. Ik benadruk ook steeds dat we op het onderwerp terug komen volgende sessie. We parkeren het even en komen dan de volgende keer terug op het onderwerp waar we gestopt waren. Nu zeg ik na 50 minuten “we hebben nog 10 minuten wat je vind je nog belangrijk om te vertellen?” Of geef ik ze de tijd om hun verhaal af te ronden. Dit is wel een aangename manier om te werken. Het is dan aan ons om de rode draad vast te houden. Uiteraard zijn sommige zaken toch nog moeilijk om af te ronden en geef ik dit ook aan. Dan stel ik soms voor om het even op te schrijven zodat we volgende sessie samen kunnen bekijken wat er toen nog belangrijk was om mee te nemen in de therapie.

    Vele groetjes,
    Katrijn

  5. Katy Magdaleens

    30 juli 2019 at 20:22

    Oh ja, dit is exact waar ik ook mee worstel! Alles wat je beschrijft, heeft zich ook al in mijn hoofd afgespeeld. Soms zijn de meer gestructureerde cliënten zelfs in de war omdat we over tijd gaan. Dan denk ik: het is een leerproces, ook voor mij

Laat hier een reactie achter

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.